Allar spurningar og svör

Eftirlitsmyndavélar

Einstaklingum er almennt heimilt að vakta sínar lóðir til að tryggja öryggi og eignir. Þó er ávallt rétt að gera viðvart um eftirlitsmyndavélarnar með merkingum og fræða þá sem fara reglulega um svæðið, en vöktun með leynd er almennt óheimil af hálfu einstaklinga. 

Hvaða reglur gilda um notkun eftirlitsmyndavéla?

Persónuverndarlögin, og þær reglur sem settar hafa verið með stoð í þeim, gilda um rafræna vöktun og vinnslu persónuupplýsinga sem verða til við rafræna vöktun.

Við notkun eftirlitsmyndavéla þarf að fara að reglum nr. 837/2006 um rafræna vöktun og meðferð persónuupplýsinga sem verða til við rafræna vöktun.

Hvenær má vinnuveitandi setja upp eftirlitsmyndavélar á vinnustað?

Til að heimilt sé að setja upp eftirlitsmyndavélar, t.d. á vinnustöðum, þarf að uppfylla tiltekin skilyrði. Sá sem ber ábyrgð á vöktuninni, þ.e. vinnuveitandinn, þarf að ákveða í hvaða tilgangi hann viðhefur vöktunina. Tilgangurinn verður að vera skýr, málefnalegur og lögmætur, t.d. til að koma í veg fyrir þjófnað eða til að tryggja öryggi manna og muna.

Óheimilt er að nýta myndefnið í öðrum og ósamrýmanlegum tilgangi. Sem dæmi má nefna að ef upphaflegur tilgangur var að tryggja öryggi á vinnustaðnum þá er óheimilt að nota efnið í öðrum tilgangi, t.d. til að fylgjast með því hvenær starfsmenn mæta til vinnu eða hvernig þeir haga sér á vinnustað, án þess að starfsmenn hafi verið fræddir um breyttan tilgang áður en upptakan varð til.

Vinnuveitandinn þarf jafnframt að gæta þess að ganga ekki lengra en þörf krefur við vöktunina og honum ber að forðast óþarfa íhlutun í einkalíf þeirra sem sæta vöktuninni. Þannig hefur Persónuvernd talið óheimilt að setja upp eftirlitsmyndavélar á kaffistofum starfsmanna þar sem lögbundinn hvíldartími er nýttur, auk þess sem almennt telst ekki málefnalegt að vakta búnings- og/eða salernisaðstöðu starfsmanna eða sambærileg rými.

Má vinnuveitandi fylgjast með mínum vinnuskilum?

Vöktun með vinnuskilum (svo sem vöktun til að fylgjast með vinnuframlagi starfsmanna) er eingöngu heimil í ákveðnum tilvikum. Sérstök þörf þarf að vera fyrir slíka vöktun, s.s. vegna þess að ekki sé unnt að koma við verkstjórn með öðrum hætti, án vöktunarinnar sé ekki unnt að tryggja öryggi á viðkomandi svæði eða að hún sé nauðsynleg vegna ákvæða kjarasamnings eða annars konar samkomulags um launakjör.

Þess vegna þarf vinnuveitandinn fyrst að meta hvort hægt sé að ná sama tilgangi með öðrum og vægari aðgerðum, t.d. með því að hafa vaktstjóra á staðnum, sem hefur það hlutverk að fylgjast með starfseminni. Almennt eiga starfsmenn ekki að þurfa sæta því að vera ávallt undir vökulu auga vinnuveitanda í gegnum eftirlitsmyndavélar, þó svo að vissulega geti aðstæður krafist slíks í afmörkuðum tilvikum. Það getur til dæmis átt við á ákveðnum tegundum vinnustaða, svo sem þar sem finna má hættulegar vélar eða efni eða þegar unnið er með matvæli.

Þarf ekki samþykki mitt sem starfsmanns til að setja upp eftirlitsmyndavél á vinnustaðnum?

Starfsmenn geta almennt ekki veitt gilt samþykki fyrir vöktun á vinnustað þar sem aðstöðumunur milli þeirra og vinnuveitanda er almennt talinn vera slíkur að samþykkið geti ekki talist gefið af fúsum og frjálsum vilja. Vöktunin þarf því að geta stuðst við aðra heimild í persónuverndarlögunum.

Vinnuveitandi þarf hins vegar að fræða starfsmenn um þá vöktun sem á sér stað, tilgang hennar, hverjir hafi eða kunni að fá aðgang að upplýsingum sem safnast og hversu lengi þær eru varðveittar. Auk þess þarf hann að veita aðrar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að viðkomandi einstaklingar geti gætt hagsmuna sinna. Mikilvægt er að fræðslan sé veitt með sannanlegum hætti, eftir atvikum með setningu reglna.

Vöktun með leynd er alfarið bönnuð, nema hún styðist við lagaheimild eða úrskurð dómara.

Þarf ekki að setja upp merkingu um að vöktun fari fram?

Gera þarf glögglega viðvart um að vöktun sé í gangi og hver sé ábyrgðaraðili hennar, svo sem með viðvörunarskiltum eða límmiðum á augsýnilegum stöðum.

Hver má skoða upptökurnar og hverjum má afhenda þær?

Einungis þeir sem starfa sinna vegna þurfa aðgang að myndefni, eða öðru efni sem verður til við rafræna vöktun, skulu hafa hann. Slíkt efni skal aðeins skoða ef sérstakt tilefni er til þess og bara af þeim sem hafa heimild til þess.

Þú átt rétt á að skoða gögn, s.s. upptökur, sem verða til um þig við vöktunina, en slíka beiðni má hvort sem heldur setja fram munnlega eða skriflega. Þetta á þó ekki við ef réttur þess sem sætt hefur vöktuninni (þ.e. réttur þinn) til að fá að skoða gögnin þykir eiga að víkja að nokkru eða öllu fyrir hagsmunum annarra eða þínum eigin. Þú getur einnig átt rétt til aðgangs og afrits af því efni sem verður til um hann að uppfylltum vissum skilyrðum.

Má birta myndir úr eftirlitsmyndavél á samfélagsmiðlum? Hvað má geyma upptökurnar lengi?

Almennt má ekki varðveita myndefni lengur en 90 daga nema sérstakar ástæður krefjist þess, t.d. rannsóknarhagsmunir. Ef um er að ræða viðkvæmar persónuupplýsingar þarf að gæta sérstaklega að því að myndefni berist ekki óviðkomandi aðilum. Sem dæmi má nefna að ef myndavélar eru settar upp í öryggis- og eignavörsluskyni er óheimilt að vinna með efnið frekar nema með samþykki þess sem upptakan er af eða samkvæmt ákvörðun Persónuverndar. Þó er ávallt heimilt að afhenda lögreglu efnið en þá skal þess gætt að eyða öllum öðrum eintökum af efninu. 

Má setja upp eftirlitsmyndavélar við íbúðarhúsnæði?

Einstaklingum er almennt heimilt að vakta sínar lóðir og húseignir. Gæta þarf þess sérstaklega að sjónsvið eftirlitsmyndavélar fari ekki út fyrir yfirráðasvæði viðkomandi einstaklings, eins og t.d. inn á lóðir annarra, sameign eða svæði á almannafæri. Almennt er vöktun með leynd óheimil af hálfu einstaklinga.

Rétt er að geta þess að persónuverndarlögin gilda almennt ekki um vinnslu persónuupplýsinga sem eingöngu eru til persónulegra nota. Hins vegar er til þess að líta að fari vöktunin fram á almannafæri (svo sem fyrir utan lóðamörk einkalóðar) getur sú undanþága almennt ekki átt við. Þarf sá sem ber ábyrgð á vöktuninni því að gæta að því að hún samrýmist ákvæðum laganna, sem og reglum sem settar hafa verið samkvæmt þeim, að öllu leyti.

Þá skal tekið fram að sérstakar reglur gilda um vöktun af hálfu lögreglu og annarra löggæslustofnana.

Sjá nánari umfjöllun um atriði sem huga þarf að við rafræna vöktun hér fyrir neðan, undir fyrirsögninni „Gátlisti fyrir notkun eftirlitsmyndavéla“.

Má setja upp eftirlitsmyndavélar í fjöleignarhúsi?

Þegar setja á upp eftirlitsmyndavélar í sameign fjöleignarhúsa, eða á lóðum sem eru í sameign, þarf auk persónuverndarlaga að gæta að ákvæðum fjöleignarhúsalaga. Samkvæmt þeim þarf löglega boðaður húsfundur að taka ákvörðun um rafræna vöktun á sameign hússins, hvort sem um ræðir vöktun innandyra eða utandyra. Þá þarf að gæta þess sérstaklega að sjónsvið eftirlitsmyndavélar fari ekki út fyrir svæði sameignarinnar, eins og t.d. inn á séreignarsvæði íbúa, nágrannalóðir eða svæði á almannafæri.

Mismunandi getur verið hversu margir eigendur þurfa að samþykkja uppsetningu eftirlitsmyndavéla, t.d. eftir því hvort þær eru á vegum húsfélagsins eða einstakra eigenda, en um samþykkishlutfallið fer eftir lögum um fjöleignarhús.

Sjá nánari umfjöllun um atriði sem huga þarf að við rafræna vöktun hér fyrir neðan undir fyrirsögninni „Gátlisti fyrir notkun eftirlitsmyndavéla“.

Má birta skjáskot eða myndbrot úr eftirlitsmyndavélum á samfélagsmiðlum eða á Netinu?

Heimild til að safna efni úr eftirlitsmyndavélum, svo sem hljóð- og myndefni, með viðkvæmum persónuupplýsingum og upplýsingum um refsiverða háttsemi er háð þeim skilyrðum að vöktunin sé nauðsynleg og fari fram í öryggis- og eignavörsluskyni, og að efnið verði ekki afhent öðrum eða birt, t.d. á samfélagsmiðlum eða á Netinu, nema með samþykki þeirra sem eru á upptökunni eða á grundvelli annara heimilda. Þó má alltaf afhenda lögreglu myndefni úr eftirlitsmyndavélum sem og annað efni sem verður til við rafræna vöktun.

Gátlisti fyrir notkun eftirlitsmyndavéla

10 atriði sem huga þarf að þegar kemur að rafrænni vöktun með eftirlitsmyndavélum:

  1. Tilgangur vöktunar verður að vera skýr, málefnalegur og lögmætur, t.d. að koma í veg fyrir þjófnað eða að tryggja öryggi manna og eigna.
  2. Gæta þarf meðalhófs og ekki má ganga lengra heldur en þörf krefur til að forðast óþarfa íhlutun í einkalíf þeirra sem sæta vöktuninni.
  3. Nauðsynlegt er að fræða þá sem eru á vöktuðum svæðum, t.d. starfsmenn eða nemendur, um vöktunina. Einnig þarf að gera viðvart um vöktunina með merki eða á annan áberandi hátt.
  4. Vöktun sem fer fram til að mæla vinnu og afköst starfsmanna er háð ströngum skilyrðum.
  5. Myndefni skal aðeins skoða ef sérstakt tilefni er til þess og bara af þeim sem hafa heimild til þess.
  6. Ekki má geyma myndefni lengur en í 90 daga nema í sérstökum tilvikum, t.d. með heimild í lögum.
  7. Þegar eftirlitsmyndavélar eru nettengdar þarf að tryggja að óviðkomandi hafi ekki aðgang að myndefni þeirra.
  8. Opinber birting á myndefni, t.d. á Netinu, er óheimil nema með samþykki þeirra sem eru á upptökunni. Það má alltaf afhenda lögreglu myndefni.
  9. Sá sem er vaktaður á rétt á að skoða gögnin, t.d. upptökur sem verða til um hann, nema hagsmunir annarra vegi þyngra.
  10. Rafræn vöktun með leynd er bönnuð, nema hún styðjist við lög eða úrskurð dómara.

Hvaða reglur gilda um mælaborðsmyndavélar í bílum?

Notkun mælaborðsmyndavéla felur almennt í sér vinnslu persónuupplýsinga sem fellur undir gildissvið persónuverndarlaga. Í þessu sambandi má geta þess að bílnúmer teljast til dæmis til persónuupplýsinga, þar sem þau er hægt að rekja til einstaklinga. Þá má gera ráð fyrir að upptökur úr mælaborðsmyndavélum sýni einnig gangandi vegfarendur. Af þessu leiðir að sá sem setur upp slíka myndavél í bíl sínum þarf að tryggja að notkun hennar, og vinnsla persónuupplýsinga sem verða til við þá notkun, samrýmist persónuverndarlögum.

Í þessu samhengi má benda á að persónuverndarlögin gera til að mynda kröfu um að nærstöddum sé gert viðvart um vöktunina með áberandi merkingum, þar sem fram kemur hver er ábyrgðaraðili vöktunarinnar. Þá getur þurft að veita þeim sem vöktuninni sæta upplýsingar um tilgang hennar, varðveislutíma upptöku og fleira. Gæta þarf öryggis upplýsinga á upptökum en í því samhengi getur t.d. skipt máli í hvaða landi þær eru vistaðar, þar sem uppfylla þarf sérstök skilyrði ef persónuupplýsingar eru fluttar út fyrir EES-svæðið.

Þá má nefna að einstaklingar sem sjást á upptöku (þeir sjálfir eða t.d. bíll þeirra/bílnúmer) eiga almennt rétt til aðgangs að persónuupplýsingum um þá sjálfa og þar með rétt til að skoða upptökur sem til verða og fá af þeim afrit innan mánaðar, óski þeir eftir slíku. Eftir atvikum getur þurft að afmá upplýsingar um aðra einstaklinga af upptökunni áður en orðið er við slíkri beiðni.

Síðast en ekki síst má benda á að óheimilt er að birta opinberlega upptökur úr myndavélinni sem innihalda persónuupplýsingar, svo sem á samfélagsmiðlum, nema skilyrði persónuverndarlaganna fyrir slíkri birtingu séu uppfyllt.

Hvaða reglur gilda um myndavéladróna?

Notkun myndavéladróna felur almennt í sér vinnslu persónuupplýsinga sem fellur undir gildissvið persónuverndarlaga. Í þessu sambandi má geta þess að bílnúmer teljast til dæmis til persónuupplýsinga, þar sem þau er hægt að rekja til einstaklinga. Þá má gera ráð fyrir að upptökur úr myndavéladrónum sýni gangandi vegfarendur. Af þessu leiðir að sá sem notar myndavéladróna þarf að tryggja að notkun hans, og vinnsla persónuupplýsinga sem verða til við þá notkun, samrýmist persónuverndarlögum.

Í þessu samhengi má benda á að persónuverndarlögin gera til að mynda kröfu um að nærstöddum sé gert viðvart um vöktunina með áberandi merkingum, þar sem fram kemur hver er ábyrgðaraðili vöktunarinnar. Þá getur þurft að veita þeim sem vöktuninni sæta upplýsingar um tilgang hennar, varðveislutíma upptöku og fleira. Gæta þarf öryggis upplýsinga á upptökum en í því samhengi getur t.d. skipt máli í hvaða landi þær eru vistaðar, þar sem uppfylla þarf sérstök skilyrði ef persónuupplýsingar eru fluttar út fyrir EES-svæðið.

Þá má nefna að einstaklingar sem sjást á upptöku (þeir sjálfir eða t.d. bíll þeirra/bílnúmer) eiga almennt rétt til aðgangs að persónuupplýsingum um þá sjálfa og þar með rétt til að skoða upptökur sem til verða og fá af þeim afrit innan mánaðar, óski þeir eftir slíku. Eftir atvikum getur þurft að afmá upplýsingar um aðra einstaklinga af upptökunni áður en orðið er við slíkri beiðni. Síðast en ekki síst má benda á að óheimilt er að birta opinberlega upptökur úr myndavélinni sem innihalda persónuupplýsingar, svo sem á samfélagsmiðlum, nema skilyrði persónuverndarlaganna fyrir slíkri birtingu séu uppfyllt.

Hvaða reglur gilda um búkmyndavélar (e. body cameras)?

Notkun búkmyndavéla felur almennt í sér vinnslu persónuupplýsinga sem fellur undir gildissvið persónuverndarlaga. Gera má ráð fyrir að upptökur úr búkmyndavélum geti sýnt almenna borgara séu vélarnar notaðar á almannafæri.

Sá sem setur upp búkmyndavél, þ.e. ábyrgðaraðilinn, þarf að tryggja að notkun hennar, og vinnsla persónuupplýsinga sem verða til við þá notkun, samrýmist persónuverndarlögum.

Til þess að vinna megi með persónuupplýsingar þarf að standa til þess heimild samkvæmt persónuverndarlögum. Þá þarf tilgangur vöktunarinnar að vera skýr, málefnalegur og lögmætur, t.d. að tryggja öryggi manna. Gæta þarf meðalhófs og ekki má ganga lengra heldur en þörf krefur til að forðast óþarfa íhlutun í einkalíf þeirra sem sæta vöktuninni. Þá þarf að gæta að varðveislutíma myndefnisins sem safnast en ekki má geyma það lengur en í 90 daga nema í sérstökum tilvikum, t.d. með heimild í lögum. Sama á við um upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að krafa verði afmörkuð, sett fram eða varin vegna dómsmáls eða annarra slíkra laganauðsynja.

Einnig má benda á að persónuverndarlögin gera kröfu um að nærstöddum sé gert viðvart um vöktunina með áberandi merkingum, þar sem fram kemur hver er ábyrgðaraðili vöktunarinnar. Þá getur þurft að veita þeim sem vöktuninni sæta upplýsingar um tilgang hennar, varðveislutíma upptöku og fleira. Gæta þarf öryggis upplýsinga á upptökum en í því samhengi getur t.d. skipt máli í hvaða landi þær eru vistaðar, þar sem uppfylla þarf sérstök skilyrði ef persónuupplýsingar eru fluttar út fyrir EES-svæðið.

Þá má nefna að einstaklingar sem sjást á upptöku (þeir sjálfir eða t.d. bíll þeirra/bílnúmer) eiga almennt rétt til aðgangs að persónuupplýsingum um þá sjálfa og þar með rétt til að skoða upptökur sem til verða og fá af þeim afrit innan mánaðar, óski þeir eftir slíku. Eftir atvikum getur þurft að afmá upplýsingar um aðra einstaklinga af upptökunni áður en orðið er við slíkri beiðni.

Síðast en ekki síst má benda á að óheimilt er að birta opinberlega upptökur úr myndavélinni sem innihalda persónuupplýsingar, svo sem á samfélagsmiðlum, nema skilyrði persónuverndarlaganna fyrir slíkri birtingu séu uppfyllt.

Bæklingar Persónuverndar um eftirlitsmyndavélar.

Þá má til hliðsjónar hafa bækling Persónuverndar um rafræna vöktun, sem gefinn var út í gildistíð eldri laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.

Einnig má nálgast prentvæna pdf-útgáfu af gátlistanum fyrir notkun eftirlitsmyndavéla hér.



Var efnið hjálplegt? Nei