Allar spurningar og svör

Vinnsla persónuupplýsinga hjá dómstólum

Persónuverndarlög gilda um starfsemi dómstóla og annarra dómsyfirvalda nema þegar þeir fara með dómsvald sitt.

Gildir persónuverndarlöggjöfin um starfsemi dómstóla?

Persónuverndarlöggjöfin gildir um starfsemi dómstóla og annarra dómsyfirvalda. Til að standa vörð um sjálfstæði dómskerfisins nær eftirlitsvald Persónuverndar (og annarra persónuverndarstofnana) þó ekki til vinnslu persónuupplýsinga dómstóla þegar þeir fara með dómsvald sitt.

Það er mat Persónuverndar að birting dómsúrlausna á Netinu feli ekki í sér dómsathöfn jafnvel þótt ákvarðanir um nafnleynd og afmáningu persónuupplýsinga séu teknar af dómurum. Þær ákvarðanir lúta ekki að efni dóma heldur einungis að því hvaða upplýsingar skuli birtar á Netinu. Sjá m.a. úrskurði Persónuverndar í málum nr. 2016/1783 og 2017/1799.

Hvaða reglur gilda um birtingu persónuupplýsinga í dómsúrlausnum?

Almennt um meginregluna um opinbera málsmeðferð

Meginregla íslensks réttarfars um opinbera málsmeðferð byggir m.a. á sjónarmiðum um gagnsæi og jafnræði við úrlausn mála, þ.e. að leyst sé úr sambærilegum málum með sambærilegum hætti. Meginreglan felur m.a. í sér að þinghöld séu að jafnaði opin, þ.e. háð í heyranda hljóði, og að dómsúrlausnir séu birtar með opinberum hætti. Með því er leitast við að koma á framfæri upplýsingum sem erindi geta átt við almenning og varpa um leið ljósi á starfsemi héraðsdómstólanna. Með opinberri birtingu dómsúrlausna er upplýsingum einnig komið til lögfræðinga og annarra sérfræðinga.

Á Íslandi eru dómstólar á þremur dómstigum, héraðsdómstólar, Landsréttur og Hæstiréttur Íslands. Á öllum dómstigum gilda bæði lög um meðferð einkamála og lög um meðferð sakamála og birtist meginreglan þar í ýmsum ákvæðum, m.a. um birtingu dómsúrlausna og afhendingu gagna.

Ákvæði í réttarfarslögum um birtingu persónuupplýsinga

Samkvæmt lögum um meðferð einkamála er dómurum skylt, meðan mál eru rekin fyrir Landsrétti eða héraðsdómi, gegn greiðslu gjalds að láta þeim sem hafa lögvarinna hagsmuna að gæta í té staðfest eftirrit af málsskjölum og úr þingbók eða dómabók. Áður en endurrit úr þingbókum og dómabókum eða eftirrit málsskjala eru afhent öðrum en aðilum máls skal, ef sérstök ástæða er til, afmá úr þeim atriði sem eðlilegt er að leynt fari með tilliti til almanna- og einkahagsmuna.

Samkvæmt lögum um meðferð sakamála eiga aðilar og brotaþolar rétt á að fá staðfest endurrit úr þingbók eða dómabók endurgjaldslaust. Dómurum er einnig skylt gegn greiðslu gjalds að láta öðrum í té staðfest endurrit úr dómabók og af úrskurðum og ákvörðunum sem færðar hafa verið í þingbók. Áður en endurrit eru afhent skal, ef sérstök ástæða er til, afmá úr þeim atriði sem eðlilegt er að leynt fari með tilliti til almanna- eða einkahagsmuna, þar á meðal atriði úr endurritum af úrskurðum og ákvörðunum ef það hefði í för með sér hættu á sakarspjöllum að þau kæmust til vitundar almennings. Hið sama á við ef dómar eða aðrar úrlausnir eru birtar opinberlega, svo sem á vefsíðum.

Reglur dómstólasýslunnar um birtingu dómsúrlausna héraðsdómstólanna

Reglur dómstólasýslunnar um birtingu dóma og úrskurða gildir aðeins um úrlausnir héraðsdómstólanna. Samkvæmt þeim skulu dómsúrlausnir birtar á vefsíðu héraðsdómstólanna, með ákveðnum takmörkunum þó.

Ákveðnar takmarkanir lúta að tegund mála, t.d. skal ekki birta dómsúrlausnir í málum sem varða beiðni um heimild til að leita nauðasamnings eða greiðslustöðvunar, málum samkvæmt lögræðislögum, barnaverndarlögum, barnalögum eða hjúskaparlögum, svo dæmi séu nefnd.

Um nafnleynd segir í reglunum að í sakamálum skuli gæta nafnleyndar um þá sem þar eru greindir, þó ekki um ákærða ef hann er sakfelldur. Ef birting á nafni ákærða getur talist andstæð hagsmunum brotaþola eða um er að ræða úrskurð sem gengur undir rekstri máls, skal nafnleyndar einnig gætt um ákærða. Einnig ef ákærði var ekki orðinn 18 ára þegar hann framdi það brot sem hann er sakfelldur fyrir.

Einnig skal gæta nafnleyndar í dómum í einkamálum ef sérstök ástæða er til og skal þá einnig afmá önnur atriði úr dómi sem tengt geta aðila eða aðra við sakarefnið.

Sé nafnið þitt birt í dómi skal það tekið út ef þú biður um það þegar eitt ár er liðið frá birtingu dómsins. Beiðni skal send til þess héraðsdómstóls sem birti dóminn.

Þá skal taka úr dómsúrlausnum upplýsingar um einka-, fjárhags-, eða viðskiptahagsmuni einstaklinga, sem eðlilegt er að leynt fari. Fer það eftir mati dómara hverju sinni. Einnig skulu kennitölur afmáðar úr dómsúrlausnum sem birtar eru á Netinu.

Persónuverndarlög

Birting persónuupplýsinga í dómsúrlausnum á Netinu þarf að samræmast lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Á það við um allar persónuupplýsingar eins og þær eru skilgreindar í lögunum, t.d. um heimilisfang ef unnt er að rekja það til tiltekins einstaklings, beint eða óbeint, og um dómsúrlausnir á öllum dómstigum.

Ef um er að ræða almennar persónuupplýsingar þarf birting þeirra að styðjast við einhverja þá heimild sem greinir í 9. gr. laganna. Ef persónuupplýsingarnar eru viðkvæmar þarf birting þeirra einnig að samræmast einhverju þeirra skilyrða sem fram koma í 11. gr. laganna. Þá þarf birting allra persónuupplýsinga í dómsúrlausnum á Netinu að samræmast meginreglum 8. gr. laganna.

Persónuupplýsingar birtust um mig á vefsíðu dómstóls, hvað á ég að gera? leita?

Hver og einn dómstóll annast birtingu dóma og úrskurða á vefsíðum þeirra. Hver og einn dómstóll telst því ábyrgðaraðili birtingar þeirra dómsúrlausna sem frá honum stafa. Af því leiðir að réttast er þú leitir til tiltekins dómstóls um að persónuupplýsingar um þig verði afmáðar úr tiltekinni dómsúrlausn.

Verði dómstóll ekki við beiðni þinni getur þú leitað til Persónuverndar.

Þá er hægt að bera niðurstöður Persónuverndar undir dómstóla.



Var efnið hjálplegt? Nei