Tölvupóstssamskipti
"Ef einhver sendir manni hótanir í tölvupósti án þess að maður hafi átt neitt frumkvæði að þeim samskiptum og maður skrifast á við viðkomandi í nokkur skipti, væri maður þá að brjóta einhver lög með því að birta öll samskipti við viðkomandi á netinu?"
Þau lög, sem Persónuvernd starfar eftir og framfylgir, þ.e. lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, gilda um vinnslu persónuupplýsinga, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna. Með persónuupplýsingum er átt við "sérhverjar persónugreindar eða persónugreinanlegar upplýsingar um hinn skráða, þ.e. upplýsingar sem beint eða óbeint má rekja til tiltekins einstaklings, látins eða lifandi", sbr. 1. tölul. 2. gr. laganna. Með vinnslu er átt við "sérhverja aðgerð eða röð aðgerða þar sem unnið er með persónuupplýsingar, hvort heldur sem vinnslan er handvirk eða rafræn", sbr. 2. tölul. 3. gr.
Ef tölvupóstsamskipti eru birt á Netinu á þann hátt að fram komi upplýsingar, sem nota má til að tengja samskiptin við tiltekinn einstakling, er ljóst að um vinnslu persónuupplýsinga er að ræða. Svo væri m.a. þegar nafn viðkomandi kæmi fram eða t.d. tölvupóstfang sem ber það með sér hver á í hlut eða sem vitað er hver notar. Þegar slíkar upplýsingar eru ekki birtar er hins vegar ekki um að ræða vinnslu persónuupplýsinga og fyrir vikið gilda ekki lög nr. 77/2000 um birtinguna. Ef aðeins koma fram upplýsingar, sem tengja tölvupóstsamskipti við tiltekinn lögaðila (s.s. fyrirtæki eða stofnun) en ekki einstaklinga, á hið sama við. Fyrir vikið geta lög nr. 77/2000 þá ekki staðið birtingunni í vegi.
Aftur á móti verður, þegar persónugreinanlegar upplýsingar eru birtar, að gæta að ákvæðum laga nr. 77/2000. Í 8. gr. þeirra laga er mælt fyrir um skilyrði til að vinna með persónuupplýsingar og verður einhverju þeirra skilyrða ávallt að vera fullnægt. Þegar unnið er með viðkvæmar persónuupplýsingar verður að auki að vera fullnægt einhverju sérskilyrðanna fyrir vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga sem mælt er fyrir um í 9. gr. laganna. Upplýsingar um hvort maður hafi verið grunaður, kærður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað teljast til viðkvæmra persónuupplýsinga, sbr. b-lið 8. tölul. 2. gr. laganna. Það hvort maður hafi hótað öðrum manni fellur þar undir þegar hótunin varðar við 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar segir að þegar höfð sé í frammi hótun um að fremja refsiverðan verknað, og hótunin sé til þess fallin að vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra, varði það sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.
Á meðal heimilda 8. og 9. gr. er að hinn skráði, þ.e. sá sem upplýsingar lúta að, hafi samþykkt vinnslu persónuupplýsinga (1. tölul. 1. mgr. 8. gr. og 1. tölul. 1. mgr. 9. gr.). Ef ekki liggur fyrir samþykki getur vinnsla m.a. átt stoð í 7. tölul. 1. mgr. 8. gr. þar sem vinnsla persónuupplýsinga er heimiluð sé hún nauðsynleg til að gæta lögmætra hagsmuna nema grundvallarréttindi og frelsi hins skráða vegi þyngra. Sé um að ræða viðkvæmar persónuupplýsingar verður hins vegar ekki séð að önnur heimild í 9. gr. komi til greina en samþykki.
Svigrúm kann þó engu að síður að vera til birtingar upplýsinganna án samþykkis að því gefnu að 5. gr. laga nr. 77/2000 eigi við. Samkvæmt því ákvæði má, að því marki sem það er nauðsynlegt til að samræma sjónarmið um rétt til einkalífs annars vegar og tjáningarfrelsis hins vegar, víkja frá ákvæðum laganna í þágu fjölmiðlunar, lista eða bókmennta. Það að birta hótanir, sem borist hafa á þann hátt að það sjáist hver hafði í frammi hótunina, gæti fallið undir fjölmiðlun í þessum skilningi.
Það að birta mætti hótanir, sem borist hafa í tölvupósti, hefði það ekki samhliða í för með sér að birta mætti öll samskipti við þann sem hafði í frammi hótunina. Vega og meta yrði hvort einstakir þættir í samskiptunum væru þess eðlis að ákvæði 5. gr. laga nr. 77/2000 gæti réttlætt birtingu þeirra án samþykkis. Þar gæti skipt máli hvers eðlis samskiptin væru; ef þau lytu alfarið að persónulegum málefnum mætti ætla að birting þeirra án samþykkis væri óheimil, en öðru máli kynni t.d. að gegna ef þau tengdust aðeins tilteknum viðskiptum milli viðkomandi einstaklinga. Eftir atvikum gæti 229. gr. hegningarlaga átt við, en þar segir að hver sem skýrir opinberlega frá einkamálefnum manns, án þess að nægar ástæður séu fyrir hendi, er réttlæti verknaðinn, skuli sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári. Hugsanlegt er að hótanir, sem borist hefðu frá viðkomandi, gætu talist sérstakar ástæður í skilningi þessa ákvæðis. Það kæmi hins vegar ekki í hlut Persónuverndar að meta það ef á reyndi heldur dómstóla.
Bent skal á að netfang sendanda tölvubréfs getur reynst auðvelt að falsa. Þegar samskipti eiga sér eingöngu stað með tölvupósti er því ekki ávallt unnt að vera þess fullviss að sá sem sendir bréfið sé sá sem hann gefur til kynna að hann sé. Þetta getur skipt máli við mat á því hvort birting tölvupóstsamskipta geti átt rétt á sér.
Einnig skal bent á að það fellur í hlut lögreglu að rannsaka hótanir sem falla undir 233. gr. hegningarlaga. Í íslenskri löggjöf er gengið út frá því að brugðist sé við refsiverðum brotum með kærum til lögreglu og rannsókn lögreglu á brotunum og dómsmeðferð í kjölfar þess. Birting tölvupóstsamskipta við grunaðan einstakling kynni, í ljósi þessa lagasjónarmiðs, að geta talist orka tvímælis. Það kann þó að fara eftir atvikum og við mat á því verður að líta til 73. gr. stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi rétt eins og 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs.